Một lần Lê gọi điện cho tôi, bối rối vì cậu con trai sắp bước vào tuổi teen đang rất ngỗ nghịch. Lê là mẹ đơn thân, công việc rất bận, lại phải một mình lo việc nhà nên không có nhiều thời gian dành cho con. Tôi hẹn Lê hai hôm sau đi leo núi và chúng tôi sẽ nói chuyện về vấn đề này.
Ở trên đỉnh núi thấp, chúng tôi ngồi nghỉ và để những cơn gió mát mơn man trên mặt, để ánh mặt trời bao la trùm lên làn da. Chúng tôi bắt đầu câu chuyện. Tôi nói với Lê rằng, làm mẹ đơn thân, bạn vừa là người che chở, vừa là bạn bè, vừa là giáo viên của con. Dẫu yêu thương nhiều đến đâu, đôi khi bận rộn, căng thẳng khiến mối quan hệ mẹ con trở nên căng thẳng. Nhưng điều quan trọng nhất là phải xây dựng được mối quan hệ bền chặt với con. Để làm được như vậy thì cha mẹ cần dành thời gian chất lượng cho con, kết nối được với con, xây dựng lòng tin của con để con coi mình là người bạn tốt thì hầu hết khúc mắc của con có thể giải quyết. Xây dựng mối quan hệ tích cực với con là một hành trình dài đòi hỏi nhiều nỗ lực.
Tôi đã khuyên Lê những điều dưới đây và các mẹ đơn thân khác có thể áp dụng để xây dựng được mối quan hệ với con tràn ngập yêu thương, thấu hiểu, là nền tảng vững chắc cho hạnh phúc cho gia đình chỉ có mẹ và con.
1. Dành ra khoảng thời chất lượng cho con mỗi ngày
Mối quan hệ tích cực giữa cha mẹ và con được xây dựng dựa trên thời gian chất lượng. Thời gian bên nhau là cách cha mẹ tìm hiểu về những trải nghiệm, suy nghĩ, cảm xúc và sở thích thay đổi của nhau. Điều này giúp con cảm thấy cha mẹ coi trọng và đánh giá cao con. Có thể có những lúc trong cuộc sống gia đình bạn không thể dành nhiều thời gian cho con mỗi ngày. Nhưng việc lên kế hoạch dành thời gian riêng cho con thường xuyên có thể giúp bạn tận dụng thời gian đó.
Dù bận rộn đến đâu, bạn hãy dành tối thiểu khoảng 15 – 30 phút mỗi ngày cho con, không điện thoại, không email, chỉ tập trung vào con. Khoảng thời gian này tạo nên sự kết nối đặc biệt, cho con cảm giác được yêu thương và quan tâm.
- Bạn có thể đi dạo công viên hay đi bộ quanh khu phố cùng con, hai mẹ con vừa đi vừa trò chuyện. Thỉnh thoảng có nhiều thời gian hai mẹ con có thể ghé vào quán bên đường ăn ốc, ăn chè, ăn khoai chiên và cùng trò chuyện. Với các bạn tuổi teen, được ăn đồ ăn vặt khiến các bạn rất vui và thường dễ mở lòng trò chuyện với mẹ.
- Bạn có thể chỉ ôm con vào lòng rồi trò chuyện cùng con, hỏi han việc học của con, hỏi han công việc hàng ngày của con.
- Bạn cũng có thể cùng cùng con như: Chơi bài tiến lên, chơi cá ngựa, chơi cờ vua.
- Hoặc mẹ con có thể cùng nhau đọc ít trang sách. Khi hoàn thành xong cuốn sách có thể cùng nhau thảo luận về nội dung cuốn sách đó. Nhiều bạn tuổi teen ngại đọc sách nên mẹ phải kiên trì, chọn những sách các bạn ấy thích và mỗi hôm chỉ đọc một lượng vừa phải thôi nhé. Đôi khi bạn có thể bình luận về bộ phim yêu thích đã cùng xem cuối tuần trước.
Tôi thường dành thời gian này sau khi con hoàn thành xong bài tập buổi tối. Chúng tôi làm tất cả các hoạt động trên luân phiên. Tùy vào lượng thời gian, sức khỏe hay cảm xúc ngày hôm đó mà chúng tôi sẽ chọn hoạt động nào. Hoạt động chúng tôi thường chọn nhất là trò chuyện về một ngày của con và cũng chia sẻ về một ngày của mẹ. Tôi chia sẻ cả niềm vui, khó khăn trong công việc với con như một người bạn. Vì vậy cậu bé cũng không ngại ngần nói ra một ngày của cậu ấy, bao gồm cả những vướng mắc với bạn bè, thầy cô.
Đôi khi chúng tôi có thể cùng bàn luận về một bộ phim, cuốn sách hay một sự kiện nào đó. Con trai tôi hứng thú nghe tình hình quốc tế hay lịch sử quốc tế nên tôi cũng hay kể cho cậu ấy nghe. Tôi kể con nghe về lịch sử các tôn giáo, về chiến tranh thế giới, về Lê Nin và cùng cậu ấy bàn luận về những sự kiện, con người ấy. Đôi khi mệt, hai mẹ con đơn giản chỉ nằm bên nhau nói chuyện nọ chuyện kia.
Thời gian chất lượng có thể xảy ra bất cứ lúc nào và bất cứ nơi đâu nếu bạn biết tận dụng. Đó có thể trò chuyện cùng con tại bể bơi hoặc cuộc trò chuyện trên đường đưa con đến sân bóng rổ. Những khoảnh khắc này mang đến cho bạn cơ hội truyền đạt những thông điệp tích cực bằng nụ cười, tiếng cười, giao tiếp bằng mắt và những cái chạm nhẹ nhàng.
2. Tin tưởng, tôn trọng và thấu hiểu con
Sự tin tưởng là điều cần thiết cho mối quan hệ tích cực giữa cha mẹ và con cái. Sự tin tưởng và tôn trọng sẽ ngày càng tăng khi con lớn lên. Con sẽ cảm thấy an toàn khi biết rằng có thể tin tưởng cha mẹ. Cảm giác an toàn và bảo mật giúp con tự tin khám phá thế giới. Cha mẹ có thể nuôi dưỡng lòng tin và sự tôn trọng với con như:
- Khi con bày tỏ ý kiến khác với bạn, hãy lắng nghe mà không phán xét hay khó chịu. Điều này gửi đi thông điệp rằng bạn sẽ lắng nghe và giúp con bạn giải quyết những vấn đề khó khăn trong tương lai.
- Luôn có mặt khi con bạn cần hỗ trợ, chăm sóc hoặc giúp đỡ. Điều này giúp con bạn học cách tin tưởng rằng bạn sẽ ở đó khi chúng cần bạn.
- Giữ lời hứa của bạn để con bạn học cách tin tưởng những gì bạn nói. Ví dụ, nếu bạn hứa sẽ tham gia một hoạt động ở trường thì bạn hãy làm mọi cách để đến đó.
- Hãy tìm hiểu con bạn và trân trọng con vì chính con. Nếu con bạn thích bóng rổ, hãy cổ vũ con hoặc hỏi về những cầu thủ giỏi nhất. Việc tôn trọng cảm xúc và ý kiến của con sẽ khuyến khích con tiếp tục chia sẻ với bạn.
Con không chỉ cần ăn no, mặc ấm, mà còn cần được lắng nghe, thấu hiểu. Vậy nên bạn hãy tạo môi trường an toàn, thoải mái để con có thể chia sẻ với bạn bất cứ điều gì, kể cả những suy nghĩ, cảm xúc khó nói. Thông thường chúng tôi nói chuyện ở phòng tôi, chỉ có hai mẹ con. Vào cuối tuần mẹ con tôi có thể tách ra khỏi ngôi nhà, đến một quán cà phê xinh xắn để trò chuyện. Ở không gian xinh tươi bên ly cà phê và chiếc bánh ngọt, không điện thoại, cả hai mẹ con đều có cảm hứng chia sẻ cùng nhau.
Khi con nói, bạn hãy gác lại mọi việc, nhìn vào mắt con, lắng nghe thật sự, không ngắt lời, không phán xét. Dù cho câu chuyện của con có vẻ nhỏ nhặt, bạn vẫn cho con thấy việc con chia sẻ là quan trọng. Bạn hãy lắng nghe con một cách kiên nhẫn và chỉ đưa ra những lời khuyên, hướng dẫn phù hợp nếu cần thiết. Trao đổi cởi mở, thẳng thắn sẽ giúp bạn thấu hiểu con hơn và con cũng cảm thấy được tin tưởng, yêu thương.
3. Biểu đạt tình cảm thường xuyên
Không chỉ qua hành động, bạn hãy luôn nói với con rằng bạn rất yêu thương con. Những câu nói “mẹ yêu con”, “mẹ tự hào về con”, “mẹ luôn ở bên con”… dù đơn giản nhưng mang lại sức mạnh to lớn, nuôi dưỡng tâm hồn con và củng cố mối quan hệ mẹ con.
Mỗi buổi sáng thức dậy, tôi thường xuống phòng con ôm cậu bé một chút và nói những câu yêu thương như: Con chó con bé bỏng của mẹ, cục thối của mẹ, mẹ yêu em bé của mẹ quá… Khi đi làm về tôi cũng hay gọi vang nhà “cục vàng yêu quý đâu rồi, ra đón mẹ nào”. Buổi tối trước khi đi ngủ, tôi cũng hay nói những lời yêu thương với con. Mỗi lần như vậy cậu bé rất thích thú, kể cả khi đã ở tuổi 15. Cậu ấy cũng hay nói lại với mẹ là: Con yêu mẹ, yêu mẹ quá cơ…
Nếu bạn chưa quen việc biểu đạt tình cảm với con thì hãy bắt đầu tập nhé. Mỗi ngày nói một câu yêu thương với con. Dần dà cả mẹ và con cùng quen sẽ nói được nhiều lời yêu thương. Khi bạn biểu đạt tình cảm với con, con cũng không ngại biểu đạt tình cảm với mẹ. Mẹ và con sẽ càng yêu thương, gắn kết hơn.
4. Dạy con bằng sự kiên nhẫn và thấu hiểu
Kỷ luật là cần thiết, nhưng hãy áp dụng kỷ luật bằng tình thương và sự thấu hiểu. Tránh la hét, mắng mỏ, hãy giải thích cho con hiểu tại sao hành động đó sai, hậu quả ra sao và hướng dẫn con hành vi đúng đắn. Hãy đặt ra những quy tắc rõ ràng và áp dụng chúng một cách công bằng. Kỷ luật bằng tình thương giúp con nhận ra lỗi sai, sửa chữa và phát triển tốt hơn.
Mỗi đứa trẻ là một cá thể độc lập với những sở thích, cá tính riêng. Bạn hãy tôn trọng sự khác biệt của con, khuyến khích con theo đuổi đam mê, sở thích của mình. Bạn cũng đừng áp đặt những kỳ vọng của bạn lên con, hãy để con tự do khám phá bản thân và phát triển theo tiềm năng riêng. Do đó thể hiện sự thấu hiểu, đồng cảm và tình yêu thương của bạn dành cho con là điều rất quan trọng.
Dạy con là hành trình dài và khó khăn. Bạn hãy kiên nhẫn, mỗi ngày một chút thấu hiểu con, chia sẻ với con, giúp con tin tưởng vào bạn. Khi con coi bạn như người bạn của mình, con sẽ dễ dàng chia sẻ và bạn cũng dễ dàng trong việc truyền đạt những bài học, kỹ năng cần thiết.
5. Biết xin lỗi và tha thứ
Trong quá trình nuôi dạy con, tôi và bạn đều không thể tránh khỏi những lúc mâu thuẫn, sai lầm. Hãy học cách xin lỗi con khi bạn sai và dạy con biết xin lỗi người khác.
Để làm được điều này, khi bạn có hành động sai, hãy thừa nhận và xin lỗi con. Bạn có thể nói: Mẹ xin lỗi vì mắng con, đó là lỗi của mẹ, con không đáng bị mắng như vậy. Hoặc bạn có thể nói: Mẹ xin lỗi vì đã hiểu sai về hành động của con, tha lỗi cho mẹ nhé. Khi con thấy bạn xin lỗi khi làm sai, con sẽ học được bài học đó. Đôi khi nói ra lời xin lỗi với con không hề dễ dàng. Bạn có thể ôm con một cái, hoặc làm điều gì đó cho con như xay sinh tố, lấy trái cây cho con ăn… để thể hiện thiện chí. Khi nào bạn thấy sẵn sàng hãy nói lời xin lỗi con.
Tôi cũng là người khó nói lời xin lỗi với con. Một lần tôi nhớ sai địa điểm chờ xe, dẫn đến bị muộn. Lo lắng và bực bội tôi đã quát mắng cậu bé, rằng tại vì cậu ấy ăn bánh lâu khiến tôi không có thời gian nhìn lại địa điểm đón xe gửi đến điện thoại. Cũng may sau đó nhà xe gọi điện và đến đón chúng tôi. Mấy ngày sau cậu bé nhắc lại chuyện ấy, tôi thấy ngại nên cười và thay cậu ấy rửa bát ngày hôm đó nhưng vẫn không xin lỗi. Đợi đến ngày cuối tuần, khi hai mẹ con ra quán cà phê nói chuyện. Cả hai đều vui, tôi nói lời xin lỗi. Cậu bé vui mừng lắm bảo rằng, toàn con phải xin lỗi mẹ, hôm nay mẹ mới xin lỗi con.
Bạn cũng nên dạy con biết tha thứ với những lỗi lầm của người khác. Khi con bạn mắc lỗi, bạn nói rõ cho con hiểu về lỗi của mình và cũng nói với con rằng mẹ tha thứ cho con. Khi ai đó mắc lỗi với bạn, bạn tha thứ thì cũng nên nói chuyện đó với con để con biết cách tha thứ cho người khác. Việc học này này giúp con hiểu được giá trị của sự chân thành, vị tha và xây dựng một mối quan hệ bền vững dựa trên sự tôn trọng và thấu hiểu.
6. Cùng con tạo ra những kỷ niệm vui vẻ, khó quên
Chơi không chỉ là giải trí, mà còn là sợi dây gắn kết tình cảm mẹ con. Hãy cùng nhau tham gia các hoạt động giải trí như picnic, cắm trại, chơi trò chơi, xem phim… Những kỷ niệm vui vẻ, tiếng cười rộn ràng sẽ là hành trang quý giá mà con mang theo suốt cuộc đời.
Mỗi tháng mẹ con tôi thường xem phim cùng nhau, đi uống cà phê, thăm bạn bè, họ hàng, thăm bảo tàng, ngôi chùa gần nhà… Mỗi năm mẹ con tôi sắp xếp vài chuyến đi chơi xa, đặc biệt lên kế hoạch cho kỳ nghỉ lễ. Chúng tôi tự lên lịch trình và tự sắp xếp mọi thứ để chuyến đi tiết kiệm và vui nhất có thể. Chúng tôi có thể đi bộ trên bãi biển, đi leo núi, đi thăm một ngôi làng, đến khu du lịch như Làng cổ Đường Lâm, chùa Hương, Hoàng thành Thăng Long… Sau mỗi chuyến đi chơi, mẹ con tôi cảm thấy được chia sẻ và gắn kết với nhau hơn.
Mẹ đơn thân, hành trình nuôi dạy con không hề đơn giản, nhưng cũng đầy ý nghĩa. Bằng những bí mật này, tôi hy vọng các bạn là mẹ đơn thân sẽ nuôi dưỡng mối quan hệ với con tràn ngập yêu thương, thấu hiểu, tạo nên tổ ấm vững chắc, hạnh phúc.
