Ngày 30 tháng 4 năm 2022, mình chở con đi chơi một vòng quanh Sơn Tây, Ba Vì. Trên đường đi, mình giải thích lại cho con là cách đây 47 năm đất nước ta đã “đánh cho Mỹ cút, đánh cho ngụy nhào” để non sông thu về một mối. Nhờ cha ông ta đã hy sinh để có đất nước tươi đẹp hôm nay.
Mình chở con đi trên triền đê, ngược về phía Bắc. Bờ sông có không quá nhiều thay đổi so với khi mình còn nhỏ. Ít người đi đường vì hầu hết mọi người chuyển sang đi quốc lộ 32 song song với đường đê nên không gian càng yên ả. Những rặng tre vẫn đung đưa trong gió, cậu trai nhà mình trước nay chỉ thấy tre trong sách nay đã thấy vũ khí mà Thánh Gióng đã từng sử dụng để đánh giặc.
Thăm chùa Mía
Mẹ con mình tới làng Đường Lâm, có chùa Mía và là nơi đã sinh ra hai vị vua anh dũng của đất Việt. Chùa Mía cổ kính còn có tên là Sùng nghiêm Tự, là một trong số ít những ngôi cổ tự của xứ Đoài vẫn giữ được kiến trúc truyền thống nguyên bản đến tận ngày nay.
Bước vào cổng là những cây lớn tỏa bóng mát và những cây nhỏ trong khu vườn phía dưới làm dịu mát bất cứ tâm hồn nóng nực nào. Ngôi chùa cổ kính được lợp bằng lớp ngói mũi dày và rêu phong bám phủ. Bậc đá trước thềm để người qua cửa phải bước chân cao tỏ lòng kính trọng nơi thờ phụng bên trong. Những cột chống chùa to lớn đặt trên những bệ đá. Những câu đối và dòng chữ hán nôm để răn dạy con cháu đời sau. Mình dẫn cậu bé ấy quan sát tỉ mỉ ngôi chùa và giải thích cho con hiểu một số điều trong giới hạn hiểu biết của mình. Hai mẹ con cùng lùi lại khoảng 600 năm để tìm hiểu lịch sử ngôi chùa.
Con trai sau đó đã hiểu chùa được xây dựng từ đời nhà Trần và được đại trùng tu vào năm 1632 thời chúa Trịnh. Năm 1632, phi tần trong phủ chúa Trịnh Tráng là Ngô Thị Ngọc Diệu thấy miếu bị hoang phế nên đã cùng gia đình và người dân các làng thuộc tổng Cam Giá (tức Tổng Mía) cùng nhau tôn tạo lại. Bà Ngọc Diệu vốn là người ở Tổng Mía, nên được mọi người mến mộ gọi là “Bà Chúa Mía” và tạc tượng đưa vào thờ ở chùa.
Thăm đình thờ vua Phùng Hưng
Tiếp theo hai mẹ con vào đình thờ vua Phùng Hưng gần chùa Mía. Sau khi thăm quan, chúng mình nói chuyện với ông chăm sóc Đình. Ông kể cho bạn ấy nghe về Vua Phùng Hưng – là con cụ Phùng Hạo Khanh. Vua Ngô Quyền – người đánh bại quân Nam Hán, mở đầu kỷ nguyên độc lập, tự chủ cho nước Việt – là cháu ngoại gọi vua Phùng Hưng là ông.
Mình biết những thông tin này ông nói không chính xác nhưng cũng không tiện nói lại. Trên đường đi sang đền thờ và lăng mộ vua Ngô Quyền gần đó, mình giải thích lại cho con. Ông Phùng Hưng làm vua từ năm 791 còn ông Ngô Quyền làm vua năm 938, cách nhau hơn 100 năm. Do đó vua Ngô Quyền không thể nào là cháu ngoại của vua Phùng Hưng được. Cậu trai nhà mình đã được mình nói nhiều về vua Ngô Quyền kết thúc hơn 1000 năm Bắc thuộc vào năm 938 nên cậu ấy không nhầm, nhưng vua Phùng Hưng thì cậu không nhớ nổi thông tin. Nhân dịp này, đến tận nơi và có trao đổi, mình tin cậu ấy sẽ nhớ về vua Phùng Hưng.
Thăm lăng vua Ngô Quyền
Đền thờ và lăng mộ vua Ngô Quyền cách đình thờ vua Phùng Hưng khoảng hơn 1 km. Nơi thờ ông là khu đất rộng, cây cối rợp mát thanh bình. Mộ ông nhìn ra khu đồi phía trước cũng toàn bóng cây xanh yên ả. Rặng cây duối cổ trước đây ông và quan quân dùng để buộc ngựa vẫn còn. Qua bao đổi thay, cây già rồi cây mới lại mọc, vẫn nguyên vẹn một hàng. Đây đúng là nơi tuyệt vời để nghỉ dưỡng tâm hồn và trở về với quá khứ hào hùng của dân tộc.
Mẹ con mình chọn một bóng cây lớn để cùng ôn lại câu chuyện vua Ngô Quyền đánh quân Nam Hán. Mình nhấn mạnh rằng, nhờ có những anh hùng dân tộc như vua Ngô Quyền, lãnh đạo nhân dân để đất nước được độc lập và có ngày hôm nay chúng ta được yên bình, hạnh phúc ngồi đây. Trò chuyện xong, mình đưa con lại rặng cây ruối, nơi có những cây ruối nhỏ chỉ khoảng vài năm tuổi. Có cây còn có quả chín, mình cho con nếm thử và bảo rằng, đây là loại trái cây mẹ và các bạn thường ăn khi còn nhỏ. Cậu ấy ăn thử và rất thích.
Lần sau trở lại mảnh đất này, mẹ con mình mình thăm thành cổ Sơn Tây. Dấu tích thành cũ còn nhiều. Con được thấy con hào bao quanh thành. Thành cũ còn vài mảng xây bằng đá ong. Con cũng được thấy hồ nước trong thành và nhiều bóng cây rì rào kể chuyện rất xưa.
Tại sao nên dạy con về lịch sử
Không chỉ Sơn Tây, bất cứ khi nào có dịp mình thường đưa con mình những nơi chứa đựng nhiều dấu ấn lịch sử. Ở Hà Nội, mẹ con đã mình thăm lăng Bác Hồ, Hoàng Thành Thăng Long, Hỏa Lò, chùa Tây Phương, chùa Thầy. Tới Bắc Giang, mẹ con mình thăm chùa Vĩnh Nghiêm, thành Xương Giang, chùa Bồ Đà. Ở Phú Thọ hai mẹ con đã đến thăm Đền Hùng, làng Hùng Lô. Đến Quảng Bình, chúng mình thăm bảo tàng Quảng Bình…
Với mỗi nơi đến mình thường kể cho con những câu chuyện liên quan mình vùng đất ấy, những biến cố lịch sử đã xảy ra. Ví dụ như đến bảo tàng Quảng Bình, con nhìn thấy bản đồ dải bom của đế quốc Mỹ dày đặc trên vùng đất này. Con cũng được thấy hình ảnh của mẹ Suốt, của những chiến sĩ và nhân dân Quảng Bình kiên cường chiến đấu dưới mưa bom. Biết được những sự kiện chính trị, xã hội, tự nhiên đã xảy ra trong quá khứ, cũng như biết được cha ông ta đã sống như thế nào, con sẽ hiểu hơn về quá khứ, hiểu hơn về cuộc sống hiện tại.
Hiểu về lịch sử cũng dần hình thành nhân cách sống tốt đẹp cho con. Con sẽ hiểu rằng, để có cuộc sống tự do, hạnh phúc và đủ đầy của ngày hôm nay, loài người đã phải chịu bao sự đổi thay, cha ông ta đã chịu nhiều hy sinh, vất vả. Những điều này giúp con trân trọng cuộc sống hơn, có trách nhiệm với cộng đồng và với dòng chảy của lịch sử hơn. Mình cũng nhấn mạnh với con rằng, lịch sử cũng có sự đóng góp nhiều của những cá nhân xuất sắc. Nếu con muốn đóng góp nhiều cho cộng đồng, con cần có sức khỏe và học tập tốt.
Học lịch sử để khi con lớn khôn vẫn không quên nguồn cội. Gốc gác, lịch sử và văn hoá sẽ là sợi dây kết nối, để con đi bất cứ đâu cũng vẫn nhớ về nơi đã sinh ra nuôi dưỡng mình. Học lịch sử để con thấy mình luôn thuộc về dân tộc này, đất nước này và sẽ chiến đấu cho những gì mình thuộc về.
Vì vai trò của lịch sử to lớn đối với hình thành nhân cách của một con người, nên mình luôn tận dụng nhiều cơ hội để dạy con về lịch sử. Mỗi lần một chút, con dần nhớ được các sự kiện lịch sử, kết nối chúng lại với nhau và yêu học sử hơn.
