Có vài mẹ đơn thân kể với mình rằng, sau ly hôn các bạn cấm tiệt con không cho liên lạc với bố và nhà nội. Các bạn cũng không cần chồng cũ đóng góp tiền bạc và công sức nuôi con. Nhưng sự thật là dù bạn và chồng cũ chia tay nhưng con vẫn là con chung. Dù thế nào thì con cũng yêu bố và bố cũng yêu con. Trẻ em yêu, cần và muốn ở cùng với cả cha lẫn mẹ.
Với nhiều mẹ đơn thân, quá trình ly hôn có thể để lại những cảm xúc lẫn lộn, thậm chí căm ghét chồng cũ đến mức không muốn gặp mặt. Sự đổ vỡ trong mối quan hệ vợ chồng có thể khiến việc giao tiếp, phối hợp nuôi dạy con trở nên khó khăn. Tuy nhiên, vì hạnh phúc của con cái, việc tạm gác lại những khúc mắc trong quá khứ và cùng nhau xây dựng mối quan hệ đồng nuôi dạy con (co-parenting) lành mạnh là điều vô cùng quan trọng.
Bài viết này mình mang đến một số lời khuyên dành cho các mẹ đơn thân trên hành trình cùng chồng cũ xây dựng sự hợp tác vì tương lai của con.
Đồng nuôi dạy con là gì?
Đồng nuôi dạy con là mô hình nuôi dạy con cái hậu ly hôn/ly thân, trong đó cả cha lẫn mẹ đều chủ động tham gia, chia sẻ trách nhiệm và quyền hạn trong việc đưa ra các quyết định trọng yếu của con. Điều này bao gồm những vấn đề như giáo dục, y tế, hoạt động ngoại khóa, và định hướng tương lai cho trẻ.
Ở những nước phát triển, việc đồng nuôi dạy con cái hiệu quả hơn ở Việt Nam do việc thực thi pháp luật chặt chẽ khiến chồng cũ phải có trách nhiệm với con. Hai bên phải tự phân chia lịch chăm sóc, dạy dỗ con theo đúng quy định của pháp luật. Ví dụ, con ở với mẹ trong tuần thì cuối tuần và những ngày nghỉ đến ở với bố. Ở Việt Nam thì con thường ở với mẹ, chỉ thỉnh thoảng qua lại chơi với bố chứ ít có lịch trình cứng nhắc.
Chìa khóa để hợp tác nuôi dạy con là giao tiếp và cam kết. Mặc dù cam kết yêu thương nhau đã kết thúc, nhưng cam kết yêu thương và nuôi dưỡng con cái của các bạn vẫn phải tiếp tục. Dù bạn và chồng cũ có thể có nhiều bất đồng trong việc nuôi dưỡng và dạy dỗ con nhưng các bạn vẫn có điểm chung là cùng yêu thương những đứa trẻ và mong muốn cuộc sống tốt đẹp cho con. Với nền tảng đó, cả hai sẽ cố gắng để làm những điều tốt nhất cho con.
Tại sao đồng nuôi dạy con lại quan trọng?
Tạo cảm giác ổn định cho con: Cuộc sống của trẻ đã có sự thay đổi đáng kể sau ly hôn, vậy nên sự phối hợp bền vững giữa cha và mẹ sẽ đem lại cho con cảm giác an toàn, được yêu thương, giảm thiểu tổn thương tinh thần và những hệ quả tiêu cực do ly hôn gây ra.
Quá trình chuyển tiếp sau ly hôn là khó khăn nhất đối với trẻ mới biết đi và trẻ mẫu giáo. Đối với trẻ lớn hơn, nếu thỉnh thoảng về ở với bố cũng gặp khó khăn. Con luôn phải có hai thứ giống nhau ở hai gia đình hoặc liên tục đóng và mở hành lý giữa hai ngôi nhà.
Lợi ích lâu dài cho sức khỏe tinh thần của con: Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng con cái của các gia đình thực hành mô hình đồng nuôi dạy con hiệu quả thường ít có các vấn đề về cảm xúc và hành vi hơn so với trường hợp cha hoặc mẹ không tham gia tích cực. Trẻ được hưởng lợi từ tình yêu thương, sự dạy dỗ của cả cha và mẹ. Đồng nuôi dạy giúp các con duy trì mối quan hệ tích cực với cả hai, góp phần quan trọng vào sự phát triển thể chất, tinh thần, và cảm xúc toàn diện của trẻ.
Đảm bảo tính nhất quán: Cha mẹ phối hợp tốt sẽ duy trì được sự thống nhất trong cách dạy dỗ, các nguyên tắc, giới hạn dành cho con, điều này giúp trẻ phát triển tốt hơn.
Hình mẫu cho con: Khi bạn và chồng cũ có thể vượt qua khác biệt, cùng nhau hợp tác vì mục tiêu chung là con cái, điều này sẽ dạy con về sự thấu hiểu, tính kiên nhẫn, và cách giải quyết xung đột lành mạnh.
Thách thức khi thực hành đồng nuôi dạy con của mẹ đơn thân
Xử lý cảm xúc tiêu cực: Có thể bạn vẫn còn những khúc mắc, tổn thương từ mối quan hệ đổ vỡ với chồng cũ. Việc phải hợp tác với anh ấy có thể làm gợi lại những cảm xúc đau buồn.
Bất đồng quan điểm: Không dễ để luôn tìm tiếng nói chung với chồng cũ về cách nuôi dạy con, đặc biệt là những vấn đề quan trọng.
Cạnh tranh thiếu lành mạnh: Đôi khi cha/mẹ vẫn có xu hướng ngầm cạnh tranh xem ai là người cha/mẹ tốt hơn, được con yêu hơn dẫn đến những hành vi không mang tính xây dựng.
Lời khuyên cho mẹ đơn thân khi hợp tác nuôi dạy con với chồng cũ
Tách bạch cảm xúc: Hãy nhắc nhở bản thân rằng bạn đang làm điều này vì hạnh phúc của con. Cố gắng gạt bỏ những mâu thuẫn cá nhân sang một bên khi trao đổi với chồng cũ.
Giao tiếp rõ ràng, tôn trọng: Thể hiện sự chuyên nghiệp, hạn chế tranh cãi, tập trung vào các giải pháp. Bạn có thể dùng email hoặc tin nhắn văn bản lưu lại các trao đổi quan trọng để thống nhất thông tin.
Linh hoạt nhưng rõ ràng: Sẵn sàng thỏa hiệp trong các vấn đề nhỏ, nhưng đảm bảo tiếng nói của bạn được cân nhắc trong các quyết định lớn ảnh hưởng đến con. Sẵn sàng thỏa hiệp, điều chỉnh kế hoạch khi cần thiết nhưng những nguyên tắc quan trọng, giờ giấc cần được thống nhất rõ ràng.
Hãy coi việc cùng nuôi dạy con cái như một công việc:
Khi bạn đi làm, hẳn có nhiều khi sếp yêu cầu bạn thực hiện một dự án nhóm với một người mà bạn không thích và bạn không muốn dành thời gian cho họ. Thực hiện dự án một mình có vẻ dễ dàng hơn là thực hiện công việc khó khăn nhưng phải cộng tác với người mà bạn ghét. Dù không muốn nhưng rồi sếp giao bạn vẫn phải thực hiện đúng không?
Bạn với chồng cũ cũng vậy. Nếu mối quan hệ với chồng cũ rất khó chịu, bạn hãy coi mối quan hệ đó như công việc bạn phải làm để cùng nuôi dạy con tốt hơn. Trong cách nuôi dạy con cái sau ly hôn, con cái của bạn là ông chủ. Con yêu cầu bạn gạt bỏ những khác biệt sang một bên. Con bạn không cần bạn làm bạn với chồng cũ mà chỉ cần bạn cùng nhau hoàn thành dự án nuôi dạy con cái.
Những điều nên tránh trong đồng nuôi con
Dùng con làm công cụ để trả thù hoặc thao túng: Bất cứ khi nào bố hay mẹ chỉ trích hay nói xấu với con về người còn lại đều khiến trẻ rơi vào tình trạng khó xử. Chúng không muốn mâu thuẫn hay tranh cãi với bố mẹ nhưng con cảm thấy đau lòng khi nghe những điều không hay về người mình yêu và có thể cảm thấy tội lỗi nếu không bênh vực người kia.
Do đó bạn hãy hạn chế nói xấu chồng cũ trước mặt con, tránh sử dụng con để làm tổn thương hoặc kiểm soát chồng cũ, không dùng việc nuôi dạy con để trừng phạt hoặc đòi hỏi điều gì từ chồng cũ.
Nếu bạn phải nói chuyện với chồng cũ và mọi thứ có thể trở nên căng thẳng, hãy hẹn anh ấy một nơi nào đó mà con không thể nghe thấy hay nhìn thấy. Con sẽ buồn nếu chứng kiến những tranh cãi của bố mẹ. Con yêu cả bố và mẹ, bên nào xấu con cũng đau lòng.
Không mang mâu thuẫn cá nhân vào việc nuôi dạy con: Bạn hãy tập trung vào nhu cầu và lợi ích tốt nhất cho con, gác lại những mâu thuẫn cá nhân. Bạn cần giải quyết bất đồng một cách riêng tư và tôn trọng, tránh ép buộc con phải chọn phe giữa bố hay mẹ. Việc phải chọn bố hay mẹ khiến con cảm thấy bế tắc, lo lắng và có thể dẫn đến những hành vi tiêu cực.
Đôi khi một số bạn sử dụng con cái của mình như người đưa tin để truyền đạt thông tin liên quan đến tài chính hoặc kế hoạch mà họ muốn thực hiện hoặc thay đổi trong lịch trình với con. Phía chồng cũ cũng có thể làm vậy. Trẻ em ghét bị đặt vào vị trí đó. Con cái không có trách nhiệm làm sứ giả hay người trung gian cho cha mẹ chúng. Vậy nên bạn cần nói chuyện trực tiếp hoặc gửi tin nhắn, email cho chồng cũ thay vì yêu cầu con trở thành người đưa tin.
Không nhất quán trong việc nuôi dạy con: Nếu con thỉnh thoảng về ở với bố, bạn hãy cố gắng thống nhất các quy tắc, kỷ luật và kỳ vọng đối với con giữa hai nhà. Cả hai cũng nên tránh đưa ra những thông điệp trái chiều hoặc mâu thuẫn khiến con bối rối. Hãy cùng nhau xây dựng một môi trường nuôi dạy con thống nhất và ổn định.
Đồng nuôi con hiệu quả
Để đồng nuôi dạy con cái hiệu quả, bạn hãy ghi nhớ một điều rằng, trẻ em cần sự nuôi dưỡng của người mẹ và sự quan tâm của bố. Khi bố ở xa, bạn hãy tạo điều kiện để con vẫn liên lạc được với bố và gia đình bên nội bằng email, điện thoại hoặc mạng xã hội thường xuyên. Làm như vậy cũng khiến con không bị cảm giác trống trải, không có bố. Con vẫn có bố như bao bạn bè khác, chỉ là bố ở xa thôi.
Con không có trách nhiệm đảm bảo rằng mỗi bố mẹ nhận được 50% thời gian của con. Nhưng bố mẹ có trách nhiệm đóng góp ít nhất 50% tình yêu thương, thời gian và công sức cần thiết để nuôi dạy con cái. Ở bên bố hoặc mẹ 50% thời gian mỗi tuần hay tháng không hẳn là điều mà mỗi đứa trẻ cần. Con có thể cần 20% trong tuần này và 80% trong tuần tới hoặc 30% tháng này và 70% tháng sau tùy theo nhu cầu của con và hoàn cảnh của bố mẹ.
Mỗi bố mẹ có thể đóng góp trong việc nuôi dạy con khác nhau. Mẹ có thể giúp con hoàn thành bài tập về nhà trong khi bố hướng dẫn con chơi thể thao hoặc hoạt động ngoại khóa khác. Khi cả cha và mẹ cam kết hợp tác để đáp ứng nhu cầu của con cái thì tất cả đều có thể nhận được nhiều hơn những gì mình cần.
Hợp tác nuôi dạy con cùng chồng cũ có lẽ chưa bao giờ là việc dễ dàng, đặc biệt là đối với mẹ đơn thân. Tuy nhiên, hãy luôn nhớ rằng điều quan trọng nhất chính là mang đến cho con một môi trường phát triển lành mạnh, nơi con cảm nhận được tình yêu và sự quan tâm trọn vẹn từ cả cha và mẹ. Bạn hãy nhìn vào mục tiêu đó sẽ cố gắng kiềm chế được những điều không nên làm và làm những việc cần thiết cho con.
